Viết phần phương pháp: chi tiết tới đâu là đủ

Phần phương pháp không đòi lập luận sáng tạo như phần thảo luận, không đòi tổng hợp rộng như phần tổng quan. Nó chỉ mô tả những gì đã làm.

Và nó là phần người phản biện đọc kỹ nhất — vì đó là nơi quyết định kết quả có đáng tin hay không.

Tiêu chuẩn về mức chi tiết

Một câu hỏi duy nhất trả lời được mọi phân vân: một người cùng ngành, đọc phần này, có lặp lại được nghiên cứu không?

Nếu có chỗ họ phải đoán, chỗ đó cần thêm chi tiết. Nếu có chi tiết không ảnh hưởng tới việc lặp lại, nó có thể cắt.

Tiêu chuẩn này cụ thể hơn nhiều so với "viết đầy đủ", và nó giải quyết được phần lớn câu hỏi về độ dài.

Cấu trúc

Sáu phần, theo thứ tự người đọc cần:

Thiết kế nghiên cứu — loại nghiên cứu gì, vì sao chọn loại đó.

Đối tượng hoặc mẫu — ai, bao nhiêu, chọn thế nào, tiêu chí đưa vào và loại ra.

Công cụ và vật liệu — thang đo, thiết bị, hoá chất, phần mềm, kèm phiên bản.

Quy trình — làm gì, theo thứ tự nào, trong bao lâu.

Phân tích — xử lý dữ liệu thế nào, dùng phép gì.

Các vấn đề đạo đức — phê duyệt, đồng thuận, bảo mật.

Sáu thứ hay bị bỏ sót

Cách chọn cỡ mẫu. Vì sao là con số đó — tính trước hay do điều kiện thực tế. Nếu do điều kiện thì nói thẳng.

Tỷ lệ từ chối và bỏ cuộc. Bao nhiêu người được mời, bao nhiêu tham gia, bao nhiêu bỏ giữa chừng. Con số này ảnh hưởng trực tiếp tới việc kết quả áp dụng được cho ai.

Ai thu dữ liệu và họ được tập huấn thế nào.

Những gì đã đi lệch kế hoạch. Thiết bị hỏng một đợt, một địa bàn phải đổi, một phép đo phải bỏ. Đây là phần hay bị giấu và là phần trung thực nhất của một bài — người đọc có kinh nghiệm biết mọi nghiên cứu đều có, và một bài không nhắc gì thì đáng ngờ hơn là đáng tin.

Cách xử lý dữ liệu thiếu.

Các quyết định đưa ra sau khi đã nhìn dữ liệu — nếu có. Điều này phải nói rõ, vì nó ảnh hưởng tới cách diễn giải kết quả.

Thì và giọng

Ba quy ước chung, kiểm với yêu cầu của tạp chí đích:

Dùng thì quá khứ — mô tả việc đã làm.

Câu ngắn, cụ thể. Phần này không cần văn phong.

Thể chủ động hay bị động — quy ước khác nhau giữa các ngành. Điều quan trọng là nhất quán trong cả bài.

Với nghiên cứu định tính

Phần phương pháp ở đây đòi hỏi nhiều hơn, vì tính tin cậy phụ thuộc vào sự minh bạch của quá trình. Sáu điểm cần có:

Cách chọn người tham gia và lý do chọn cách đó.

Khi nào dừng thu dữ liệu và căn cứ nào.

Cách tiến hành phỏng vấn hoặc quan sát — kèm bộ câu hỏi nếu có, thường để ở phụ lục.

Cách phân tích — mã hoá thế nào, ai mã, có đối chiếu giữa nhiều người mã không.

Vị trí của người nghiên cứu. Quan hệ của bạn với bối cảnh nghiên cứu ảnh hưởng tới dữ liệu thu được, và nêu ra là một phần của chuẩn mực trong nhiều ngành.

Các biện pháp tăng độ tin cậy — đối chiếu nhiều nguồn, cho người tham gia xem lại, ghi nhật ký quá trình.

Viết khi nào

Nguyên tắc: viết trong lúc đang làm, không viết sau khi xong.

Ba lý do:

Chi tiết còn rõ trong đầu — sau sáu tháng, bạn sẽ không nhớ chính xác thông số đã dùng.

Việc viết ra làm lộ các chỗ chưa nghĩ kỹ, khi còn sửa được.

Nó giảm khối lượng ở giai đoạn cuối, vốn luôn là giai đoạn thiếu thời gian nhất.

Cách làm cụ thể: giữ một tệp ghi mọi quyết định về phương pháp cùng ngày tháng, và cập nhật khi có thay đổi. Tệp đó chính là bản nháp của phần này.

Ba lỗi thường gặp

Viết như hướng dẫn sử dụng. Liệt kê từng thao tác nhỏ mà không nêu quyết định nào là quan trọng.

Mô tả phương pháp chuẩn quá dài. Với phương pháp đã được dùng rộng rãi, dẫn nguồn và nêu các chỗ mình làm khác là đủ.

Không nêu lý do cho các lựa chọn. Phần phương pháp tốt không chỉ nói làm gì mà nói vì sao làm thế — nhất là ở các chỗ có nhiều cách làm khả dĩ.

Tự kiểm

Đưa phần phương pháp cho một người cùng ngành nhưng không làm đề tài này, và hỏi: bạn có làm lại được không, và có chỗ nào bạn phải đoán không?

Danh sách các chỗ họ phải đoán chính là danh sách việc cần sửa. Phép kiểm này mất của họ hai mươi phút và nó bắt được nhiều hơn mọi lần tự đọc lại.