Bài viết từ kinh nghiệm chung của người làm nghiên cứu; mỗi người cần thử để tìm nhịp phù hợp với mình.
Gần như mọi nghiên cứu sinh đều trải qua giai đoạn ngồi trước trang trắng hàng giờ. Hiểu cơ chế của nó thì phần lớn trường hợp giải quyết được bằng kỹ thuật, không cần chờ cảm hứng.
Nguyên nhân thật: làm hai việc trái nhau cùng lúc
Viết là việc tạo ra; sửa là việc phán xét. Khi làm cùng lúc, mỗi câu vừa viết ra đã bị đánh giá và xoá, nên không bao giờ có đoạn nào hoàn thành.
Cách tách: dành khối thời gian đầu chỉ để viết, không sửa, không tra cứu, không đọc lại. Có chỗ chưa chắc thì đánh dấu và đi tiếp. Việc sửa để một buổi khác.
Bản đầu tiên không cần hay. Nó chỉ cần tồn tại, vì sửa một đoạn dở dễ hơn nhiều so với viết từ trang trắng.
Khối thời gian cố định thắng cảm hứng
Đặt một khung giờ trong ngày dành riêng cho viết, cùng giờ mỗi ngày, và bảo vệ nó như một buổi họp bắt buộc. Nhiều người thấy buổi sáng sớm hiệu quả nhất vì chưa ai kịp làm gián đoạn.
Hai đến ba giờ mỗi ngày là nhiều hơn mức phần lớn người làm được bền. Bắt đầu từ ba mươi phút cũng được — điều quan trọng là số ngày, không phải số giờ mỗi ngày.
Đóng thư điện tử và nhắn tin trong khối đó. Một lần bị ngắt mất nhiều hơn thời gian của chính lần ngắt đó.
Đặt mục tiêu theo quá trình, không theo kết quả
"Viết xong chương hai tuần này" là mục tiêu nằm ngoài kiểm soát. "Ngồi viết chín mươi phút mỗi ngày trong năm ngày" là mục tiêu bạn kiểm soát được.
Ghi lại số phút hoặc số từ mỗi ngày. Bản ghi này vừa tạo động lực vừa cho bạn dữ liệu thật khi cần lập kế hoạch: bạn viết được bao nhiêu từ mỗi giờ, và một chương thực tế mất bao lâu.
Khi vẫn không viết được
Đổi chỗ bắt đầu: viết phần bạn biết rõ nhất trước, thường là phương pháp hoặc kết quả, không phải phần mở đầu. Phần mở đầu nên viết sau cùng vì nó đòi biết toàn bộ bài nói gì.
Nói thay vì viết: ghi âm lời giải thích của mình cho một người tưởng tượng, rồi chép lại. Câu nói thường rõ hơn câu viết ở bản đầu.
Hạ ngưỡng: đặt mục tiêu một đoạn dở, hoặc chỉ cần viết ra các câu chủ đề của từng đoạn. Khung đó đủ để lần sau ngồi vào là viết được.
Nỗi sợ đằng sau tắc bút
Nhiều trường hợp tắc bút thật ra là sợ bị đánh giá: sợ người hướng dẫn thấy mình viết dở, sợ nhận ra mình chưa hiểu đủ.
Cách xử lý hiệu quả là gửi bản chưa hoàn chỉnh sớm và thường xuyên, kèm câu nói rõ: đây là bản nháp, tôi muốn góp ý ở phần này. Người hướng dẫn có kinh nghiệm đều quen với bản nháp, và phản hồi sớm tránh cho bạn viết sai hướng hàng tháng.
Viết cùng người khác
Nhóm viết — vài người ngồi cùng nhau, mỗi người viết việc của mình trong một khoảng thời gian định trước, rồi báo cáo ngắn — là một trong những biện pháp hiệu quả nhất và rẻ nhất. Nó biến việc viết từ đơn độc thành có trách nhiệm với nhau.
Nên viết bao nhiêu từ mỗi ngày?
Không có con số đúng; quan trọng là đều. Nhiều người thấy khoảng vài trăm từ mỗi ngày là mức bền được trong nhiều năm.
Viết bằng tiếng Việt rồi dịch, hay viết trực tiếp tiếng Anh?
Nếu bạn sẽ công bố bằng tiếng Anh thì viết trực tiếp tiếng Anh giúp rèn cách diễn đạt học thuật, dù chậm hơn lúc đầu. Dịch từ tiếng Việt thường để lại cấu trúc câu khó đọc.
Có nên dùng công cụ hỗ trợ ngôn ngữ khi viết?
Công cụ giúp sửa ngữ pháp và diễn đạt thì hữu ích, nhưng nội dung, lập luận và số liệu phải là của bạn. Hãy kiểm quy định của cơ sở và của tạp chí về việc khai báo sử dụng công cụ.
Bản nháp gửi người hướng dẫn nên hoàn thiện tới mức nào?
Đủ để họ hiểu ý và góp ý được, không cần hoàn hảo. Ghi rõ bạn muốn góp ý về điều gì để tiết kiệm thời gian cho cả hai.
