Chỉnh sửa luận án sau khi hội đồng góp ý: xử lý từng loại yêu cầu

Sau buổi bảo vệ hoặc buổi phản biện, nghiên cứu sinh nhận một danh sách góp ý — có khi vài chục mục, từ nhiều người, ở nhiều mức độ.

Cách xử lý thông thường là làm lần lượt từ trên xuống. Cách hiệu quả hơn là phân loại trước, vì các loại góp ý cần cách xử lý khác nhau.

Bốn loại góp ý

Loại một: lỗi phải sửa. Sai số liệu, sai trích dẫn, lỗi tính toán, thiếu thông tin bắt buộc. Không có gì để bàn — sửa.

Loại hai: yêu cầu làm rõ. Người đọc không hiểu một chỗ, hoặc thấy lập luận chưa chặt. Phần lớn xử lý được bằng cách viết lại hoặc thêm giải thích, không cần làm thêm nghiên cứu.

Loại ba: đề xuất mở rộng. "Nên phân tích thêm", "nên so sánh với", "nên bổ sung dữ liệu". Đây là loại tốn nhiều thời gian nhất và cần cân nhắc — không phải mọi đề xuất đều bắt buộc.

Loại bốn: ý kiến cá nhân về cách tiếp cận. Người góp ý sẽ làm khác nếu là họ. Loại này thường không phải yêu cầu sửa, và trả lời bằng một đoạn giải trình là đủ.

Bước đầu tiên: đọc toàn bộ danh sách, gán mỗi mục vào một trong bốn loại. Việc này mất một buổi và nó cho biết khối lượng thật của phần chỉnh sửa.

Phân biệt bắt buộc và khuyến nghị

Không phải mọi góp ý đều bắt buộc, và ranh giới này quyết định kế hoạch.

Ba cách xác định:

Xem biên bản chính thức. Các yêu cầu bắt buộc thường được ghi rõ trong kết luận của hội đồng, khác với các trao đổi trong buổi.

Hỏi người hướng dẫn. Họ có mặt trong buổi và hiểu trọng lượng của từng ý kiến.

Hỏi chủ tịch hội đồng hoặc thư ký nếu có chỗ không rõ. Đây là việc bình thường và làm được.

Khi hai người góp ý mâu thuẫn nhau

Tình huống thường gặp: một người nói phần này quá dài, người khác nói cần bổ sung thêm.

Bốn bước:

Đọc kỹ xem có thật sự mâu thuẫn không. Nhiều khi hai người nói về hai phần khác nhau, hoặc một người muốn ngắn gọn ở phần mô tả và người kia muốn sâu ở phần phân tích.

Hỏi người hướng dẫn về hướng nên theo.

Chọn một hướng và giải trình. Không thể làm hài lòng cả hai, và việc cố làm cả hai thường ra một bản tệ hơn cả hai.

Ghi rõ trong bản giải trình rằng có hai ý kiến khác nhau và bạn đã chọn hướng nào, vì sao.

Khi bạn không đồng ý

Điều này được phép, và có bốn nguyên tắc:

Phân biệt không đồng ý về nội dung với không muốn làm vì tốn công. Chỉ loại thứ nhất mới nên tranh luận.

Trả lời bằng lập luận, không bằng lời từ chối. Nêu rõ vì sao bạn giữ nguyên — có căn cứ chuyên môn, có tài liệu dẫn.

Ghi nhận ý kiến trước khi phản bác. "Đây là một điểm đáng cân nhắc, tuy nhiên trong khuôn khổ của luận án này…" khác hẳn về giọng so với một câu bác thẳng.

Bàn với người hướng dẫn trước. Họ biết ai trong hội đồng cần thuyết phục thế nào.

Bản giải trình

Đây là tài liệu quan trọng và nó nên được làm cẩn thận.

Dạng bảng, ba cột:

Góp ý — trích nguyên văn.

Đã xử lý thế nào — sửa gì, ở trang nào.

Nếu không sửa — vì sao.

Bốn nguyên tắc viết:

Không bỏ sót mục nào. Kể cả các mục nhỏ.

Chỉ rõ vị trí — trang, mục. Người đọc phải kiểm được mà không phải tìm.

Giọng ghi nhận — cảm ơn ở đầu, không tranh cãi ở từng dòng.

Ngắn. Mỗi mục vài dòng.

Thứ tự làm

Bốn bước:

Lỗi và các mục nhỏ trước. Chúng nhanh và việc hoàn thành chúng cho thấy khối lượng còn lại rõ hơn.

Các mục cần làm thêm nghiên cứu tiếp theo — vì chúng có rủi ro về thời gian lớn nhất, cần biết sớm nếu không làm được.

Viết lại các phần cần làm rõ.

Bản giải trình cuối cùng, khi đã biết chính xác mình đã làm gì.

Thời hạn

Ba điều cần biết:

Thường có thời hạn quy định để nộp bản chỉnh sửa — hỏi rõ ngay sau buổi bảo vệ.

Nếu không kịp, đề nghị gia hạn sớm, không phải vào ngày cuối.

Đừng để lâu. Sau vài tháng, bạn sẽ mất mạch với luận án và phải mất thời gian đọc lại toàn bộ trước khi sửa được — nhiều người mất nhiều tháng cho phần lẽ ra vài tuần vì lý do này.

Một điều về cảm giác

Nhận một danh sách dài góp ý sau nhiều năm làm việc là chuyện gây nản, và phản ứng đầu tiên thường là thấy mình đã làm dở.

Thực tế: số lượng góp ý phản ánh mức độ hội đồng đọc kỹ, không phản ánh chất lượng luận án. Một luận án tốt được đọc kỹ sẽ nhận nhiều góp ý hơn một luận án bị đọc lướt.

Đọc lần đầu, để đó vài ngày, rồi mới bắt đầu phân loại. Lần đọc thứ hai hầu như luôn cho một bức tranh dễ chịu hơn nhiều so với lần đầu.