Có một cách hình dung phổ biến và gây thiệt hại: nghiên cứu trước, viết sau. Theo cách đó, ba năm đầu là làm nghiên cứu và năm cuối là viết — và năm cuối trở thành năm khủng hoảng.
Vì sao nên viết từ sớm
Viết là cách suy nghĩ, không chỉ là cách trình bày. Khi viết ra một lập luận, bạn phát hiện chỗ nó không đứng được — phát hiện đó có giá trị nhất khi bạn còn thời gian sửa thiết kế nghiên cứu.
Viết là kỹ năng cần luyện. Nếu bạn không viết gì trong hai năm rồi phải viết hai trăm trang, bạn đang học viết dưới áp lực thời hạn.
Bản nháp sớm cho người hướng dẫn cái để phản hồi. Phản hồi về một bản nháp cụ thể hữu ích hơn nhiều so với phản hồi về một ý tưởng bạn kể bằng lời.
Viết gì khi chưa có kết quả
Có nhiều phần của luận án không cần kết quả:
Tổng quan tài liệu — viết được từ tháng đầu, và sẽ được cập nhật liên tục. Viết dần theo từng nhóm tài liệu bạn đọc, thay vì để tới cuối.
Phần phương pháp — viết ngay khi thiết kế xong, trước khi thu dữ liệu. Việc viết ra thường phát hiện lỗ hổng trong thiết kế, và lúc đó sửa còn rẻ.
Bối cảnh nghiên cứu — mô tả địa bàn, đối tượng, hoặc hệ thống bạn nghiên cứu.
Ghi chép về từng kết quả ngay khi có nó — không phải viết thành chương, mà một trang: bạn thấy gì, nó có nghĩa gì, nó khớp hay không khớp với điều bạn mong đợi. Những trang này về sau thành nguyên liệu của chương kết quả và chương thảo luận.
Nhịp viết
Điều hiệu quả với phần lớn người: khối thời gian ngắn nhưng đều, thay vì các đợt dài cách nhau xa.
Cụ thể: hai buổi mỗi tuần, mỗi buổi hai tới ba giờ, đặt cố định trong lịch và giữ như cuộc họp không hoãn được.
Lý do các đợt dài kém hiệu quả hơn: mỗi lần quay lại sau ba tuần, bạn mất nửa buổi chỉ để nhớ lại mình đang ở đâu.
Và đặt buổi viết vào thời điểm bạn tỉnh táo nhất, không vào thời gian còn lại sau khi làm hết mọi việc khác. Viết là việc khó nhất trong ngày của bạn; nó không nên nhận phần năng lượng còn sót.
Khi bế tắc trước trang trắng
Ba cách có tác dụng:
Viết xấu có chủ ý. Cho phép bản đầu dở. Viết "phần này cần nói về X, nhưng tôi chưa biết diễn đạt thế nào" ngay trong bản thảo, rồi đi tiếp. Sửa dễ hơn viết từ trang trắng rất nhiều.
Bắt đầu từ giữa. Không cần viết theo thứ tự. Phần mở đầu thường là phần viết cuối, vì chỉ khi xong bạn mới biết mình đã nói gì.
Nói ra rồi ghi lại. Giải thích phần đó cho một người, hoặc tự nói to, rồi ghi lại điều bạn vừa nói. Với nhiều người, nói dễ hơn viết, và bản ghi từ lời nói là bản nháp dùng được.
Mốc nhỏ thay cho mục tiêu lớn
"Viết xong chương ba tháng này" không kiểm soát được và cho cảm giác thất bại mỗi ngày.
Thay bằng mốc theo hành động: "hôm nay viết ba trăm từ về phần phương pháp", hoặc "hôm nay viết lại đoạn mở của mục hai".
Và ghi lại việc đã làm, không chỉ việc cần làm. Với một công việc dài nhiều năm, bản ghi những gì đã hoàn thành là thứ giữ được cảm giác tiến bộ.
Sửa: tách khỏi việc viết
Đừng sửa câu chữ trong lúc viết bản đầu. Hai chế độ này dùng hai loại chú ý khác nhau, và trộn chúng làm cả hai chậm lại.
Sửa theo lượt, mỗi lượt một việc: cấu trúc trước, lập luận sau, câu chữ cuối. Sửa dấu phẩy trong khi cả mục đang sai cấu trúc là công việc bị mất.
Với người còn hai năm
Một việc đáng làm ngay: viết bản mục lục dự kiến của luận án, với tên các chương và một đoạn về nội dung từng chương.
Bản này sẽ thay đổi nhiều, và đó là bình thường. Giá trị của nó là cho bạn một bản đồ — và mỗi kết quả bạn có sau đó đều biết mình thuộc chỗ nào trong đó.
Nghiên cứu sinh có bản đồ này viết dễ hơn nhiều so với người tới năm cuối mới bắt đầu nghĩ luận án của mình có hình dạng gì.
Vì sao nên viết từ sớm?
Vì viết là cách suy nghĩ — nó phát hiện lỗ hổng trong lập luận khi còn thời gian sửa thiết kế; và vì viết là kỹ năng cần luyện đều.
Chưa có kết quả thì viết được phần nào?
Tổng quan tài liệu, phần phương pháp, phần bối cảnh, và ghi chép một trang cho từng kết quả ngay khi có nó.
Bế tắc trước trang trắng thì làm gì?
Cho phép bản đầu dở, bắt đầu từ giữa thay vì từ mở đầu, hoặc nói ra rồi ghi lại điều mình vừa nói.
Nhịp viết nào hiệu quả nhất?
Khối thời gian ngắn nhưng đều — thường hai buổi mỗi tuần, đặt cố định và vào thời điểm bạn tỉnh táo nhất, không vào thời gian còn sót.
