Bài này không thay thế ý kiến chuyên môn. Nếu cảm giác này ảnh hưởng tới sinh hoạt hằng ngày, hãy tìm hỗ trợ tâm lý tại cơ sở bạn đang theo học.
Cảm giác mình không thuộc về đây, rằng mình được nhận vào do may mắn hoặc do ai đó nhầm, và rằng sớm muộn sẽ bị phát hiện — cảm giác này rất phổ biến trong giới nghiên cứu, và nó không tương quan với năng lực thật.
Vì sao môi trường nghiên cứu tạo ra nó
Bạn luôn ở biên giới của điều mình không biết. Đó là bản chất của công việc — nếu bạn đã biết thì đó không phải nghiên cứu. Nhưng cảm giác hằng ngày của việc đó là cảm giác không nắm được.
Bạn chỉ thấy phần thành công của người khác. Bạn đọc bài đã đăng, nghe báo cáo đã chuẩn bị kỹ, thấy hồ sơ đẹp. Bạn không thấy bốn lần bị trả bài, hai năm thí nghiệm không chạy, và các đề xuất bị từ chối.
Phản biện là hình thức giao tiếp chuẩn. Công việc của bạn liên tục bị chỉ ra chỗ yếu — đó là cách nghề này hoạt động, và nó vẫn tác động tới người nhận.
Không có mốc rõ để biết mình đủ giỏi. Không có kỳ thi nào bạn vượt qua rồi biết mình đạt. Thang đo luôn di chuyển lên.
Biết bốn điều này quan trọng vì nó đổi cách hiểu vấn đề: cảm giác đó là phản ứng dự đoán được với một môi trường cụ thể, không phải bằng chứng về năng lực của bạn.
Dấu hiệu
Cho rằng thành công của mình là do may mắn, do dễ, hoặc do người khác giúp.
Sợ bị hỏi trong buổi báo cáo, không vì không biết mà vì lo bị phát hiện.
Chuẩn bị quá mức cho các việc nhỏ, và trì hoãn các việc lớn.
Không xin giúp vì sợ việc xin giúp chứng minh mình không đủ khả năng.
So sánh liên tục với người cùng khoá và luôn thấy mình kém hơn.
Dấu hiệu thứ tư gây thiệt hại thực tế lớn nhất, vì nó cắt đúng nguồn lực có thể giúp bạn.
Những gì có tác dụng
Nói ra với người cùng nghề. Đây là việc hiệu quả nhất, và hiệu quả vì lý do đơn giản: bạn phát hiện gần như ai cũng thế. Một cuộc trò chuyện thẳng thắn với người cùng khoá thường đổi được nhiều hơn nhiều tuần tự suy nghĩ.
Ghi lại việc đã làm được. Cảm giác này bóp méo ký ức — bạn nhớ các lần thất bại rõ hơn các lần làm được. Một tệp ghi ngắn theo tuần về việc đã hoàn thành là đối trọng cụ thể.
Gồm cả những việc nhỏ: đọc xong một bài khó, giải được một lỗi, viết được một trang. Danh sách này trông tầm thường và có tác dụng thật khi bạn đọc lại sau ba tháng.
Đổi cách diễn giải phản biện. Một nhận xét về bản thảo là nhận xét về bản thảo ở phiên bản đó — không phải đánh giá về bạn. Cách tập: khi nhận phản hồi, tách thành danh sách việc cần sửa. Một danh sách việc làm khác hẳn một cảm giác chung về sự không đủ.
Nhớ rằng bạn không thấy quá trình của người khác. Khi so sánh, bạn so bản hoàn thiện của họ với bản nháp của mình.
Xin giúp như một việc thường. Người làm nghiên cứu giỏi hỏi nhiều, không phải ít. Việc hỏi là kỹ năng nghề, không phải dấu hiệu yếu.
Điều có thể làm nó nặng hơn
Nếu bạn thuộc một nhóm ít được đại diện trong lĩnh vực của mình — về giới, về vùng, về nền tảng gia đình — cảm giác này thường mạnh hơn, và một phần nguyên nhân nằm ở môi trường chứ không ở bạn.
Trong trường hợp đó, việc tìm những người có nền tảng tương tự trong lĩnh vực có tác dụng đáng kể — vì nó đổi câu hỏi từ "mình có thuộc về đây không" thành một điều khác hẳn khi bạn thấy người giống mình đã ở đây.
Nếu bạn là người hướng dẫn
Ba việc tốn ít công và có tác dụng:
Nói ra rằng bạn cũng bị trả bài, cũng có đề xuất không được duyệt. Nghiên cứu sinh thường không biết điều đó, vì không ai nói.
Nói rõ khi phản hồi rằng bản thảo ở mức nào là bình thường cho giai đoạn đó — "bản thảo thứ nhất thường trông thế này" gỡ được rất nhiều gánh nặng.
Ghi nhận cụ thể việc làm tốt. Một câu cụ thể về điều họ làm được có tác dụng hơn nhiều lời khen chung.
Khi nào cần hỗ trợ chuyên môn
Khi cảm giác này ảnh hưởng tới việc bạn làm được — không nộp bài, tránh báo cáo, không liên hệ với người hướng dẫn trong nhiều tuần.
Khi kèm theo thay đổi về giấc ngủ, ăn uống, hoặc mất hứng thú với mọi việc.
Khi bạn thấy mình không thoát ra được dù đã thử các cách trên.
Nhiều cơ sở có dịch vụ tư vấn tâm lý cho người học, thường miễn phí và bảo mật. Tìm hỗ trợ ở đây là việc thực dụng, và nó không xuất hiện trong hồ sơ học tập của bạn.
Cảm giác không đủ giỏi có nghĩa là mình không phù hợp với nghiên cứu?
Không; nó là phản ứng dự đoán được với một môi trường mà bạn luôn ở biên giới điều mình chưa biết, và nó không tương quan với năng lực thật.
Việc gì có tác dụng nhất?
Nói ra với người cùng nghề, vì bạn sẽ phát hiện gần như ai cũng có cảm giác này. Kèm theo là ghi lại những việc mình đã làm được.
Vì sao không nên so sánh với người cùng khoá?
Vì bạn so bản hoàn thiện của họ với bản nháp của mình; bạn không thấy các lần họ bị trả bài hay thí nghiệm không chạy.
Khi nào nên tìm hỗ trợ chuyên môn?
Khi nó ảnh hưởng tới việc bạn làm được, khi kèm thay đổi về giấc ngủ và ăn uống, hoặc khi bạn không thoát ra được dù đã thử các cách khác.
