Ba tháng đầu của một nghiên cứu sinh thường trôi qua theo cùng một cách: đọc rất nhiều, chưa làm được gì cụ thể, và có cảm giác chưa bắt đầu thật sự.
Việc đọc là cần. Nhưng có bốn việc khác trong giai đoạn này quyết định nhiều hơn tới toàn bộ chương trình, và chúng không thể làm bù về sau.
Một: hiểu nhóm vận hành thế nào
Mỗi nhóm có cách làm việc riêng và phần lớn không được viết ra. Sáu điều nên tìm hiểu trong tháng đầu:
Nhịp họp nhóm và kỳ vọng khi tới họp.
Cách đặt thiết bị và tài nguyên dùng chung.
Quy tắc về dữ liệu — lưu ở đâu, đặt tên thế nào, ai truy cập được.
Quy ước về quyền đứng tên trong nhóm.
Người hướng dẫn thường có mặt vào lúc nào, và cách liên hệ khi cần gấp.
Ai là người thật sự biết mọi thứ về vận hành — thường là một kỹ thuật viên hoặc một nghiên cứu sinh năm cuối, và làm quen với người đó là việc đáng làm sớm.
Cách tìm hiểu: hỏi, và hỏi nhiều người. Trong ba tháng đầu, việc hỏi được coi là bình thường; sau đó thì khó hỏi hơn.
Hai: học các kỹ thuật của nhóm
Đây là giai đoạn duy nhất mà bạn được kỳ vọng chưa biết gì và có người sẵn sàng chỉ.
Ba nguyên tắc:
Học bằng cách làm, không bằng cách xem. Xin làm một lần dưới sự giám sát cho mỗi kỹ thuật, thay vì chỉ quan sát.
Ghi lại quy trình bằng lời của mình ngay sau khi làm. Bản ghi này dùng được cả chương trình, và nó cũng là thứ bạn đưa cho người sau.
Làm lại một kết quả đã có của nhóm. Đây là bài tập tốt nhất cho người mới: bạn học kỹ thuật, kiểm được mình làm đúng chưa vì đã biết kết quả nên ra sao, và hiểu được công việc trước đó của nhóm.
Ba: xây quan hệ với các thành viên
Đây là việc có tác động lâu nhất và ít được xem là "công việc" nhất.
Trong nhiều nhóm, bạn sẽ học từ các nghiên cứu sinh và postdoc nhiều hơn từ người hướng dẫn — họ có mặt hằng ngày, họ vừa trải qua đúng những gì bạn đang gặp, và họ biết các chi tiết thực hành mà không tài liệu nào ghi.
Ba việc đơn giản: ăn trưa cùng nhóm thay vì ăn một mình; hỏi từng người họ đang làm gì và nghe thật; và nhận giúp một việc nhỏ khi có ai cần.
Việc cuối đáng nhắc: người mới giúp người khác một buổi sẽ được giúp lại nhiều lần trong các năm sau. Đây là cách các nhóm nghiên cứu vận hành.
Bốn: làm rõ kỳ vọng với người hướng dẫn
Xin một buổi trong tháng đầu, và hỏi năm câu:
Trong sáu tháng đầu, thầy cô mong em làm được gì?
Chúng ta gặp nhau theo nhịp nào, và em nên chuẩn bị gì cho mỗi buổi?
Khi em mắc ở một việc, bao lâu thì nên hỏi thay vì tự xoay?
Em nên dành bao nhiêu thời gian cho đọc so với cho làm trong giai đoạn này?
Có việc nào của nhóm em nên tham gia không?
Câu thứ ba đáng hỏi nhất và gần như không ai hỏi. Nó tránh được hai lỗi đối lập: hỏi quá nhiều, và mắc ba tuần ở một việc mà người hướng dẫn giải trong mười phút.
Về việc đọc
Đọc vẫn là việc chính của giai đoạn này, nhưng có cách đọc hiệu quả hơn.
Bắt đầu từ các bài của chính nhóm mình trong ba năm gần nhất. Chúng cho bạn bối cảnh và cho bạn hiểu người hướng dẫn nghĩ thế nào.
Rồi tới một hai bài tổng quan gần đây trong hướng, để có bản đồ.
Rồi mới đọc rộng.
Và ghi chú ngay từ bài đầu tiên theo một hệ thống — không để tới khi đã đọc năm mươi bài rồi mới nghĩ tới việc tổ chức chúng.
Bốn lỗi thường gặp
Chờ được giao việc. Ở bậc tiến sĩ, sự chủ động được kỳ vọng từ sớm. Nếu chưa rõ nên làm gì, hỏi — nhưng đừng chờ im lặng.
Đọc mãi không bắt đầu làm. Đọc không có điểm dừng tự nhiên, nên cần đặt mốc: tới tuần thứ tám sẽ bắt đầu một việc thực nghiệm hoặc phân tích, dù chưa đọc xong.
Không hỏi vì sợ bị đánh giá. Ba tháng đầu là giai đoạn duy nhất mà không biết là hoàn toàn bình thường.
Cố gây ấn tượng bằng cách nhận nhiều việc. Nhận hai ba việc rồi làm không xong tạo ấn tượng ngược lại với điều mong muốn.
Một việc nên làm cuối tháng thứ ba
Viết một trang: em đã học được gì, đang làm được gì một mình, còn vướng gì, và ba tháng tới em định làm gì.
Gửi cho người hướng dẫn và xin mười lăm phút trao đổi.
Việc này làm hai điều: nó cho bạn một mốc để nhìn lại, và nó cho người hướng dẫn thấy bạn theo dõi được tiến độ của chính mình — vốn là điều họ tìm ở một nghiên cứu sinh nhiều hơn là tốc độ trong giai đoạn đầu.
Ba tháng đầu nên làm gì ngoài việc đọc?
Hiểu nhóm vận hành thế nào, học các kỹ thuật bằng cách làm, xây quan hệ với các thành viên, và làm rõ kỳ vọng với người hướng dẫn.
Bài tập tốt nhất cho người mới là gì?
Làm lại một kết quả đã có của nhóm — bạn học kỹ thuật, kiểm được mình làm đúng chưa, và hiểu công việc trước đó.
Câu nào nên hỏi người hướng dẫn mà ít ai hỏi?
Khi em mắc ở một việc, bao lâu thì nên hỏi thay vì tự xoay — nó tránh cả việc hỏi quá nhiều lẫn việc mắc ba tuần vô ích.
Nên đọc theo thứ tự nào?
Bài của chính nhóm mình trong ba năm gần nhất, rồi một hai bài tổng quan trong hướng, rồi mới đọc rộng.
