Hình thức và tiêu chí xét tiến độ khác nhau theo từng chương trình — hỏi rõ quy trình cụ thể của nơi bạn học.
Ở phần lớn chương trình tiến sĩ, cuối năm thứ nhất có một mốc xét tiến độ. Tên gọi và mức độ chính thức khác nhau, nhưng chức năng giống nhau: kiểm xem công việc có đang đi đúng hướng không.
Nghiên cứu sinh thường coi đây là kỳ thi. Cách nhìn có ích hơn: đây là lần duy nhất trong nhiều năm bạn nhận được đánh giá từ người ngoài nhóm mình, khi vẫn còn thời gian để đổi hướng.
Hội đồng đang tìm ba điều
Câu hỏi nghiên cứu đã đủ rõ và đủ hẹp chưa. Đây là điểm bị đánh giá nhiều nhất ở năm đầu. Một đề tài còn rộng sau mười hai tháng là dấu hiệu cảnh báo thật, vì nó thường dẫn tới việc thu quá nhiều dữ liệu không dùng được.
Kế hoạch còn lại có khả thi không trong thời gian và nguồn lực còn lại. Hội đồng thường có kinh nghiệm về việc một phần công việc mất bao lâu, và họ nhìn ra ngay kế hoạch quá lạc quan.
Bạn có đang làm chủ công việc của mình không — hay đang làm theo từng chỉ dẫn của người hướng dẫn. Các câu hỏi về lý do chọn cách làm nhằm việc này.
Chuẩn bị bản báo cáo
Cấu trúc dùng được cho hầu hết chương trình:
Câu hỏi nghiên cứu, viết thành câu hỏi thật, và nói rõ nó đã thu hẹp thế nào so với đề cương ban đầu. Việc thu hẹp là tiến bộ, không phải sự rút lui — trình bày nó như vậy.
Đã làm được gì, cụ thể và đo được: đã đọc và tổng hợp phần nào, đã thử nghiệm gì, đã có dữ liệu nào.
Kết quả sơ bộ nếu có, kể cả kết quả âm tính.
Kế hoạch cho phần còn lại, chia theo mốc thời gian, kèm các rủi ro đã nhận ra và phương án.
Phần cuối là phần phân biệt một báo cáo tốt: nêu rủi ro và phương án cho thấy bạn đã nghĩ tới thực tế. Báo cáo không có rủi ro nào bị đọc là chưa nghĩ đủ.
Nói về phần chưa xong
Gần như luôn có phần chậm so với kế hoạch ban đầu. Cách xử lý quyết định ấn tượng nhiều hơn chính mức chậm.
Ba bước: nói rõ phần nào chưa xong; nói lý do một cách khách quan — thiết bị hỏng, xin phép lâu hơn dự kiến, hướng đầu không cho kết quả; và nói kế hoạch đã điều chỉnh thế nào.
Điều nên tránh: giấu phần chậm, hoặc trình bày nó như thể vẫn đúng kế hoạch. Hội đồng thường đọc được, và khi họ phát hiện thì mọi phần khác của báo cáo cũng bị đọc với sự nghi ngờ.
Và một điều quan trọng: hướng đầu không cho kết quả là một kết quả. Trình bày nó kèm những gì bạn học được và lý do chuyển hướng — đó là công việc nghiên cứu thật, không phải thời gian mất đi.
Làm việc với người hướng dẫn trước buổi xét
Gửi bản nháp trước ít nhất hai tuần và xin một buổi đi qua nó.
Ba câu nên hỏi họ: theo thầy cô, phần nào của báo cáo này sẽ bị hỏi nhiều nhất; kế hoạch còn lại có thực tế không; và có điều gì em nên nói rõ trong báo cáo mà em đang coi là hiển nhiên.
Câu cuối hữu ích hơn vẻ ngoài của nó: sau một năm trong đề tài, bạn coi nhiều thứ là hiển nhiên mà hội đồng không biết.
Đọc phản hồi sau buổi xét
Phản hồi thường gồm nhiều điểm, và không phải điểm nào cũng cùng mức quan trọng.
Tách làm ba: điểm về hướng đi — đây là quan trọng nhất và phải xử lý; điểm về phương pháp — cần bàn với người hướng dẫn xem có đổi không; và điểm về cách trình bày — dễ sửa, và để sau.
Nếu có hai người trong hội đồng nói cùng một điều, đó là điểm bắt buộc xử lý.
Và nếu một phản hồi mâu thuẫn với ý người hướng dẫn — chuyện này xảy ra — đừng tự chọn bên. Mang cả hai ý tới buổi gặp với người hướng dẫn và bàn thẳng; đây là tình huống bình thường và cần được giải quyết rõ, không để treo.
Khi kết quả xét không tốt
Có thể là yêu cầu nộp lại sau vài tháng, hoặc yêu cầu thay đổi lớn về hướng.
Ba việc nên làm, theo thứ tự: xin bằng văn bản cụ thể những gì cần đạt để qua mốc; đặt lịch với người hướng dẫn trong tuần đó để lên kế hoạch; và hỏi rõ mốc tiếp theo là khi nào và ai xét.
Điều đáng biết: yêu cầu sửa lớn ở năm đầu, dù khó chịu, thường tốt hơn nhiều so với việc đi tiếp hai năm theo một hướng không đứng được. Mốc này tồn tại chính vì điều đó, và những người xét bạn hầu như đều đã trải qua chuyện tương tự.
Việc nên làm ngay sau buổi xét
Trong vòng một tuần: viết lại kế hoạch cho mười hai tháng tới, có tính tới phản hồi, và gửi cho người hướng dẫn.
Bản kế hoạch đó là thứ biến buổi xét thành thay đổi thật. Không có nó, phần lớn phản hồi sẽ được nhớ trong hai tuần rồi công việc quay lại nhịp cũ.
Hội đồng xét tiến độ năm đầu tìm gì?
Câu hỏi nghiên cứu đã đủ rõ và hẹp chưa, kế hoạch còn lại có khả thi không, và bạn có đang làm chủ công việc của mình không.
Nói thế nào về phần chậm tiến độ?
Nói rõ phần nào chưa xong, lý do khách quan, và kế hoạch đã điều chỉnh thế nào — giấu thì khi bị phát hiện cả báo cáo bị nghi ngờ.
Hướng đầu không cho kết quả thì trình bày sao?
Đó là một kết quả — trình bày kèm những gì học được và lý do chuyển hướng, vì đó là công việc nghiên cứu thật.
Làm gì khi phản hồi hội đồng mâu thuẫn với ý người hướng dẫn?
Không tự chọn bên — mang cả hai ý tới buổi gặp với người hướng dẫn và bàn thẳng để giải quyết rõ.
