Bài viết từ kinh nghiệm chung; thời hạn và yêu cầu tiến độ do quy chế của từng cơ sở quy định.
Có hai cách thất bại với kế hoạch luận án. Cách thứ nhất: không có kế hoạch, làm theo việc nào tới trước. Cách thứ hai: kế hoạch quá chi tiết cho ba năm, và nó sai ngay tháng thứ hai vì nghiên cứu không diễn ra như dự tính.
Tầng một: mốc lớn, ít và không chi tiết
Với mỗi năm, đặt hai tới ba mốc có thể kiểm tra được: hoàn thành tổng quan tài liệu, hoàn thành thu thập dữ liệu đợt một, nộp bản thảo bài báo đầu tiên, bảo vệ đề cương.
Mốc phải là thứ có bằng chứng tồn tại, không phải trạng thái cảm nhận. "Hiểu rõ lĩnh vực" không phải mốc; "bản thảo tổng quan 20 trang gửi người hướng dẫn" là mốc.
Đừng đặt quá năm mốc một năm. Kế hoạch dài hạn có nhiệm vụ giữ hướng, không có nhiệm vụ chỉ đường từng bước.
Tầng hai: chu kỳ ngắn, chi tiết, viết lại thường xuyên
Mỗi tuần hoặc mỗi hai tuần, chia mốc gần nhất thành các việc cụ thể làm được trong ngày. Cuối chu kỳ nhìn lại: làm được gì, chưa được gì, vì sao.
Chỉ tầng này được viết lại liên tục. Tầng một chỉ xem lại vài lần mỗi năm.
Việc nên chia nhỏ tới mức mỗi việc không quá một buổi. "Phân tích dữ liệu" là việc không làm được; "chạy mô hình với biến X và ghi lại kết quả" thì làm được.
Dự phòng là phần của kế hoạch
Quy tắc thực dụng: mọi việc liên quan tới bên ngoài — xin phép, chờ thiết bị, chờ đối tác, chờ bình duyệt — nhân thời gian dự kiến lên rưỡi tới hai lần.
Chừa hẳn một khoảng trống trong lịch năm, khoảng một phần sáu thời gian, không gán việc gì. Nó sẽ bị dùng hết, và nếu không chừa thì mọi chậm trễ đều đẩy toàn bộ kế hoạch.
Với khâu bình duyệt bài báo, tính bằng nhiều tháng, không tính bằng tuần. Đây là chỗ nhiều người lập kế hoạch quá lạc quan.
Làm nhiều việc song song theo đúng cách
Nghiên cứu có những khoảng chờ không thể lấp bằng chính việc đó: chờ thí nghiệm chạy, chờ phản hồi, chờ dữ liệu. Hãy luôn có một việc thứ hai thuộc loại khác — viết, đọc, chỉnh mã — để lấp khoảng chờ.
Nhưng đừng mở ba hướng nghiên cứu song song. Việc song song nên khác loại công việc, không khác hướng nghiên cứu.
Khi đã trễ
Nói với người hướng dẫn sớm, kèm phương án chứ không chỉ kèm lời xin lỗi: cắt phạm vi phần nào, dồn nguồn lực vào đâu, mốc nào lùi bao lâu.
Cắt phạm vi là quyết định hợp lý và rất phổ biến. Luận án hoàn thành với ba câu hỏi tốt hơn luận án dở dang với năm câu hỏi.
Kiểm quy chế về thời hạn và gia hạn của cơ sở sớm, đừng đợi tới khi còn vài tháng — thủ tục gia hạn thường cần hồ sơ và thời gian.
Báo cáo tiến độ như một công cụ, không như một nghĩa vụ
Mỗi lần gặp người hướng dẫn, mang theo một trang: đã làm gì từ lần gặp trước, gặp trở ngại gì, sẽ làm gì tới lần sau, và cần họ quyết định điều gì.
Trang này làm buổi gặp hiệu quả hơn hẳn, và sau vài tháng nó trở thành nhật ký tiến độ dùng được khi viết báo cáo cho cơ sở đào tạo.
Kế hoạch nên viết lại bao lâu một lần?
Tầng ngắn hạn mỗi tuần hoặc hai tuần; tầng dài hạn vài lần mỗi năm, thường sau mỗi mốc lớn hoặc sau mỗi kỳ báo cáo tiến độ.
Làm sao biết mình đang trễ?
So mốc đã hoàn thành với kế hoạch tầng một, không so cảm giác. Nếu hai chu kỳ ngắn liên tiếp không đạt việc chính, đó là dấu hiệu cần điều chỉnh.
Có nên công khai kế hoạch với nhóm không?
Nên chia sẻ với người hướng dẫn và ít nhất một đồng nghiệp. Có người biết kế hoạch của mình làm tăng khả năng thực hiện rõ rệt.
Nên dành bao nhiêu thời gian cho viết so với làm thực nghiệm?
Tuỳ ngành và giai đoạn, nhưng nên có phần viết trong mọi giai đoạn chứ không dồn vào cuối. Viết sớm giúp phát hiện chỗ lập luận còn hổng khi còn kịp bổ sung dữ liệu.
